Hidrolik sistem arızalarının büyük bölümü yağdaki kirlilikle ilişkilidir. Valf takılması, pompa aşınması, silindir çizilmesi gibi sorunların arkasında sıklıkla gözle görülmeyen parçacıklar yatar. ISO 4406 kodu, bu kirliliği tek bir sayı dizisiyle tarif eder.
Kod nasıl okunur?
Kod, 1 mL yağdaki parçacık sayısını üç ayrı boyut eşiğinde verir ve “18/16/13” biçiminde yazılır. Sıra şöyledir:
- İlk sayı: boyutu 4 µm(c) ve üzerinde olan parçacıklar,
- İkinci sayı: 6 µm(c) ve üzerindekiler,
- Üçüncü sayı: 14 µm(c) ve üzerindekiler.
Her sayı bir aralığı temsil eder ve her bir basamak, aralığın yaklaşık iki katına çıkması demektir. Yani 17 ile 18 arasındaki fark, parçacık sayısının iki katıdır. Bu nedenle kodu bir sıra düşürmek, yağı yarı kadar kirli hale getirmek anlamına gelir.
| Kod | 1 mL'deki parçacık sayısı |
|---|---|
| 12 | 20 – 40 |
| 13 | 40 – 80 |
| 14 | 80 – 160 |
| 15 | 160 – 320 |
| 16 | 320 – 640 |
| 17 | 640 – 1300 |
| 18 | 1300 – 2500 |
| 19 | 2500 – 5000 |
| 20 | 5000 – 10 000 |
| 21 | 10 000 – 20 000 |
Kod bulucu
Parçacık sayıcı raporunda genellikle kod doğrudan yazılıdır. Bu araç, ham sayıları kodlara çevirmek ve kodların anlamını görmek içindir.
Hedef temizlik
Hedef sınıf, sistemdeki en hassas elemana göre belirlenir. Tablo, yaygın olarak yayımlanan tipik hedefleri gösterir. Bileşen kataloğundaki değer bunlarla çelişirse katalog geçerlidir.
| Bileşen / sistem | Tipik hedef |
|---|---|
| Servo valf | 16/14/11 |
| Oransal valf | 17/15/12 – 18/16/13 |
| Pistonlu pompa ve motor | 18/16/13 |
| Dişli ve paletli pompa, yön kontrol valfi | 19/17/14 |
| Düşük basınçlı, basit silindir devreleri | 20/18/15 – 21/19/16 |
Basınç yükseldikçe boşluklar küçülür, bu yüzden yüksek basınçlı sistemler daha temiz yağ ister. Yağ temizliğinde bir kademe iyileştirme (parçacık sayısını yarıya indirmek), çoğu bileşende ömrü gözle görülür biçimde uzatır.
Yeni yağ temiz değildir
Varilden çıkan yeni yağın temizlik sınıfı çoğu zaman sisteminizin hedefinden kötüdür. Ünite dolumunu mutlaka filtreden geçirerek yapın: dolum için ince filtreli bir transfer pompası ya da filtre arabası kullanın. Böylece sisteme daha ilk günden kirlilik girmez.
Filtre seçimi
- Dönüş filtresi. Sistemdeki tüm yağı tanka dönmeden önce süzer. En yaygın filtredir. Genelde 10 µm(c) ya da daha ince seçilir.
- Basınç filtresi. Pompa çıkışında, hassas valflerin önünde kullanılır. Pompa aşınma parçacıklarını valfe ulaşmadan tutar.
- Bypass (kenar devre) filtresi. Ana devreden bağımsız çalışan bir pompa ve ince filtreyle yağı sürekli temizler. Büyük tanklarda etkilidir.
- Havalandırma filtresi. Tank nefes alırken giren toz ve nemi tutar. Silika jelli tip nemi de alır. Tanka giren havanın en önemli kapısıdır.
Filtre seçerken “mikron” değeri kadar beta oranına bakın. β₁₀(c) = 200 ifadesi, filtrenin girişindeki 10 µm(c) ve üzeri parçacıkların çıkışta 200 kat azaldığı, yani yaklaşık %99,5 verimle tutulduğu anlamına gelir. Nominal mikron değeri tek başına anlamlı değildir. Ayrıca filtre kirlilik göstergesini (diferansiyel basınç) izleyin ve tıkanmadan önce değiştirin.
Viskozite ve sıcaklık
Yağ seçimi viskoziteyle başlar. Hidrolik pompaların çoğu için tipik çalışma aralığı yaklaşık 16–36 mm²/s'dir. ISO VG 46 yağın viskozitesi sıcaklıkla şöyle değişir (yaklaşık):
| Sıcaklık | Viskozite (mm²/s) |
|---|---|
| 40 °C | 46 |
| 50 °C | ≈ 30 |
| 60 °C | ≈ 22 |
| 70 °C | ≈ 16 |
Yağ çok ısınırsa viskozite düşer, iç kaçaklar artar, film kalınlığı azalır. Soğukta ise yağ çok koyulaşır, pompa emmede zorlanır. Atölye koşullarında sıcaklığın büyük aralıkta değiştiği makineler için viskozite indeksi yüksek (VI) yağ düşünün. Çalışma sıcaklığını ölçerek yağ seçimini doğrulayın.
Uygulamada yağ bakımı
- Örnek alın. Yılda en az bir kez ve büyük arızalardan sonra, yağ örneği alıp laboratuvarda ya da portatif sayıcıyla temizlik, su ve viskozite açısından analiz ettirin. Aynı noktadan, makine çalışırken alın.
- Su kontrolü. Süt gibi bulanıklık suya işaret eder. Su, yağın yağlama özelliğini bozar, korozyon yapar. Kaynağını (soğutucu, tank havalandırma, contalar) bulun.
- Yıkama (flushing). Yeni kurulan ya da büyük onarım geçiren sistemde borular ve tank, devreye almadan önce temizlik yağıyla yüksek hızda yıkanmalıdır. Kaynak cürufu, tufal ve talaş en büyük düşmandır.
- Dolum kuralları. Farklı marka ve tür yağları karıştırmayın. Dolum noktası ve kapları temiz tutun.
- Kayıt tutun. Filtre değişimi, yağ analizi ve sıcaklık kayıtları, bakım planını veriye dayandırmanızı sağlar.
Bu yazı genel mühendislik bilgisi içerir ve ön boyutlandırma amaçlıdır. Projeye özgü hesaplarda ilgili standartları ve bileşen üreticisinin kataloğunu esas alın. Hesap aracı sonuçları, kendi tasarım doğrulamanızın yerine geçmez.
Projeniz için hesap, tasarım ya da saha desteği gerekirse bize yazın.