Bobinden açılan sac düz değildir: sarım sırasında bükülmüş, çoğu zaman kalıcı olarak şekil değiştirmiştir. Doğrultucunun işi bu kalıcı eğriliği ve iç gerilimi giderip pres için düz bir şerit hazırlamaktır. Bu yazıda eğimin nereden geldiğini, doğrultucunun bunu nasıl düzelttiğini ve sık görülen hataları bulacaksınız.
Bobin eğimi neden oluşur?
Sac bobine sarılırken, iç çapa yakın katmanlar küçük yarıçapta bükülür. Bükme sırasında sacın dış lifindeki gerinim, malzemenin akma gerinimini aşarsa şekil değişimi kalıcı olur. Yaklaşık gerinim:
ε_akma = R_e / E t: sac kalınlığı, d: bobin iç çapı, R_e: akma sınırı (N/mm²), E: elastisite modülü (çelik ≈ 210 000 N/mm²). ε, ε_akma değerini ne kadar aşıyorsa kalıcı eğim o kadar belirgindir.
Örnek: t = 2 mm, d = 508 mm, R_e = 250 N/mm² için ε ≈ 2 / (2 · 255) ≈ %0,39, ε_akma ≈ %0,12. Oran yaklaşık 3,3'tür: sac, bobinde kalıcı olarak bükülmüştür.
Hesap aracı: bobin eğimi şiddeti
Basit bir ön tahmindir. Oran büyüdükçe doğrultucunun aşırı bükme (overbend) payı ve merdane sayısı artmalıdır. Gerçek sonuç malzemenin pekleşmesine ve bobinin çekirdek çapına göre değişir.
Doğrultucu nasıl çalışır?
Sac, alt ve üst sıraya dizilmiş merdanelerin arasından geçerken sırayla ters yönlerde bükülür. Her merdanede bükülme azalır; böylece sacın içindeki gerilim dengelenir ve şerit düzleşir. Genel ilkeler:
- İlk merdanelerde bükme fazladır (aşırı bükme), son merdanelerde sıfıra yaklaşır.
- İnce ve sert malzemede küçük çaplı, çok sayıda merdane gerekir.
- Kalın saclarda büyük çaplı ve daha az merdane, yüksek güç ve rijit gövde gerekir.
- Merdane çapı ile aralığının oranı, doğrultma etkisini ve sacın yüzey izini belirler.
Sık görülen hatalar
| Belirti | Olası neden | Çözüm yönü |
|---|---|---|
| Sac sürekli yukarı/aşağı kıvrık | Aşırı bükme payı yetersiz ya da fazla | Giriş-çıkış merdane derinliklerini yeniden ayarlayın |
| Kenar dalgası | Kenarda fazla uzama | Merdane basıncını ve ara merdane ayarını dengeleyin |
| Orta dalga | Ortada fazla uzama | Destek merdaneleri ya da bombe ayarı |
| Sac yana kayıyor (sabre) | Bobin kesim hatası ya da hizalama | Kılavuz ayarı, sac açıcı hizası |
| Yüzeyde iz | Merdane kirli ya da hasarlı | Merdane temizliği/taşlama, baskıyı azaltma |
| Parça yaylanması değişken | Malzeme gerilimi tam giderilmemiş | Daha çok merdane ya da daha ince merdane çapı |
Uygulamada
- Doğrultma ayarını bobin başında değil, sacın sürekli aktığı durumda yapın; parça numunesini düz bir tabla üzerinde kontrol edin.
- Her yeni bobinde ayarı gözden geçirin; bobinin çekirdek çapı ve sertliği değişebilir.
- Hat için doğrultucu seçerken en kalın ve en sert sacı, en küçük iç çapla birlikte düşünün. Bkz. Pres besleyici tipleri ve seçim ölçütleri.
- Bobin ağırlığı ve ölçüleri için Bobin ağırlığı, uzunluğu ve malzeme kullanım oranı yazısına bakın.
Bu yazı genel mühendislik bilgisi içerir ve ön boyutlandırma amaçlıdır. Projeye özgü hesaplarda ilgili standartları ve bileşen üreticisinin kataloğunu esas alın. Hesap aracı sonuçları, kendi tasarım doğrulamanızın yerine geçmez.
Projeniz için hesap, tasarım ya da saha desteği gerekirse bize yazın.